محمّد غازى الملطيوى . . . متحلّى گردانيد ، و به جلابيب مواهب خاطر مناكب مثالب عبارت آن را بپوشانيد و مواعيظ بسيار لايق هر حكايت در او زيادت گردانيد تا مستفيدان ادب و مقتبسان الفاظ عرب را به مطالعهء آن رغبت زيادت گردد . . . » ( ص 26 / 525 ) چنان كه گذشت مرزبان‌نامه مجموعه‌اى از افسانه‌ها و حكايتهاست كه از زبان پرندگان و حيوانات و ديوان و پريان گرد آمده است و به « مرزبان بن رستم بن شروين ، كه پدر سيزدهم او كيوس بن قباد است و شهريار برادر اوست نه پدر او » « 1 » منسوب است و گويا به زبان طبرى نگاشته شده بوده است . نخستين بار از اين پيوستگى در قابوسنامه تأليف عنصر المعالى كيكاووس بن اسكندر بن قابوس بن وشمگير بن زيار ياد مىشود آنجا كه مىگويد : « . . . جدّت ملك شمس المعالى قابوس بن وشمگير بود كه نبيرهء آغش وهادان بود ، و آغش وهادان ملك گيلان بود به روزگار كيخسرو ، و ابو المؤيّد بلخى ذكر او در شاهنامه آورده است و ملك گيلان از ايشان به جدّان تو يادگار بماند ، و جدّهء تو ، مادرم ، دختر ملك‌زاده المرزبان بن رستم بن شروين بود كه مصنّف مرزبان‌نامه است ، سيزدهم پدرش كابوس بن قباد بود ، برادر ملك انوشروان عادل . . . » « 2 » و سپس رضا قلى خان هدايت در فرهنگ ناصرى و مجمع الفصحا از اين كتاب ياد مىكند كه علّامهء فقيد محمد قزوينى در مقدمهء مرزبان‌نامه از آن ياد كرده است ( صفحهء ج ، د ، چاپ ليدن ) نكته‌اى كه من در پيشگفتار خود بر مرزبان‌نامه آورده‌ام چنين است : « به درستى نمىدانم اين پندار از كجا در ميان فارسىزبانان راه يافته است كه اين دو تحرير مرزبان‌نامه از متنى طبرى به زبان فارسى درى گردانيده شده است » . به اشاره‌اى كه در تعليقات خود بر اين متن آورده‌ام ( ص 565 به بعد ) تلقّى اديبان و منشيان سدهء ششم را از متنهاى كهن بازنموده‌ام . تصوّرى كه آرايندگان متنهايى چون بختيارنامه ، لمعة السراج . . . راحة الارواح . . .

--> ( 1 ) - يادداشت استاد شادروان مجتبى مينوى . ( 2 ) - قابوسنامه . به اهتمام و تصحيح دكتر غلام حسين يوسفى ، چاپ دوم ، ص 4 و 5 .